Rzeczoznawca majątkowy to w największym skrócie osoba, która zajmuje się określaniem wartości nieruchomości (rynkową, odtworzeniową, bankowo-hipoteczną, katastralną). Przy czym pod pojęciem „określenia wartości nieruchomości” kryje się określenie wartości prawa własności lub innych praw do nieruchomości. Zatem rzeczoznawca majątkowy nie określa tylko wartości nieruchomości w rozumieniu ścisłym, ale też różnego rodzaju pochodne prawa, w tym także wartość maszyn trwale związanych z nieruchomością.
Tytuł „rzeczoznawca majątkowy” podlega ochronie prawnej. Dostęp do wykonywania tego zawodu regulowany jest przepisami prawa. Aby móc wyceniać nieruchomości trzeba najpierw uzyskać specjalne uprawnienia nadawane przez odpowiedniego Ministra (różni w zależności od okresu nadawania uprawnień). Działalność w zakresie wyceny nieruchomości przez osoby niebędące rzeczoznawcami majątkowymi jest zakazana i grozi za to kara grzywny w wysokości do 50 tys. zł.
Warto przy tym zaznaczyć, że rzeczoznawca majątkowy i pośrednik nieruchomości to dwie różne role: Rzeczoznawca profesjonalnie i obiektywnie wycenia nieruchomość na podstawie przepisów, tworząc oficjalny dokument (operat szacunkowy), podczas gdy pośrednik doradza w transakcji i pomaga ją przeprowadzić, łącząc strony potencjalnej transakcji, ale nie może wydawać wiążących wycen. Rzeczoznawca ma uprawnienia nadawane przez ministra, a pośrednik skupia się na sprzedaży, marketingu i negocjacjach, a jego wycena (np. dla celów marketingowych) ma inny charakter niż oficjalna wycena rzeczoznawcy. Jednocześnie trzeba podkreślić, że od 2013 r., w związku z deregulacją tego zawodu, nie jest również wymagana licencja pośrednika nieruchomości. Zatem to rzeczoznawcy majątkowi dysponują większą wiedzą o nieruchomościach od pośredników. Oczywiście najlepszym możliwym specjalistą jest osoba, która jednocześnie jest pośrednik posiadający uprawnienia rzeczoznawcy majątkowego.
Aby sprawdzić czy dana osoba jest faktycznie rzeczoznawcą majątkowym wystarczy przejrzeć Centralny Rejestr Rzeczoznawców Majątkowych, prowadzony przez Ministra Finansów i Gospodarki. Jest to rejestr publicznie dostępny. Są tam wpisani wszyscy rzeczoznawcy majątkowi.
Rzeczoznawca majątkowy może również sporządzać opracowania i ekspertyzy. Opracowania i ekspertyzy mogą dotyczyć:
- rynku nieruchomości oraz doradztwa w zakresie tego rynku,
- efektywności inwestowania w nieruchomości i ich rozwoju,
- skutków finansowych uchwalania lub zmiany planów miejscowych,
- oznaczania przedmiotu odrębnej własności lokali, bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości,
- określania wartości nieruchomości na potrzeby indywidualnego inwestora,
- wyceny nieruchomości zaliczanych do inwestycji w rozumieniu przepisów o rachunkowości,
- wyceny nieruchomości jako środków trwałych jednostek w rozumieniu ustawy o rachunkowości.
Sporządzane przez rzeczoznawców majątkowych operaty szacunkowe stanowią podstawę do różnych działań, w tym m.in. transakcji, uzyskania kredytu hipotecznego, decyzji inwestycyjnych czy spraw sądowych.
Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że dla określania wartości ruchomości (tj. nietrwałych związanych z nieruchomością maszyn, urządzeń, wyposażenia) nie są wymagane żadne uprawnienia. Niemniej często rzeczoznawcy majątkowi również wyceniają ruchomości.